„Jestem samowystarczalny” to pierwszy pełnometrażowy film wyreżyserowany przez Nanni Morettiego. Sam reżyser był odpowiedzialny również za całą historię, scenariusz i montaż, a oprócz tego zagrał główną rolę. To produkcja, o której bez wątpliwości można powiedzieć, że jest niezależna, mając na uwadze fakt, iż do nakręcenia obrazu twórca zaangażował w większej części swoich dobrych znajomych po fachu. Po części o tym jest również samo dzieło – o niezależności pojętej w różnych aspektach: od sztuki do życia codziennego.
Michele (w tej roli Nanni Moretti) żyje w Rzymie i utrzymuje się za pieniądze otrzymywane od swojego ojca. Niedawno odeszła jego żona, Sylvia, która zostawiła go z synkiem – Andreą. Zrozpaczony ojciec stara się sprawić, by kobieta wróciła do swojej rodziny. Tymczasem angażuje się w projekt swojego przyjaciela, Fabia, który zamierza wystawić eksperymentalną sztukę teatralną. Aktorzy przygotowują się do występu w sposób bardzo niekonwencjonalny, co dla niektórych kończy się bardzo tragicznie. Całość przeplatana jest wątkami z prywatnego życia poszczególnych bohaterów oraz dywagacjami na temat stanu kinematografii i sztuki w ogóle.
Moretti oparł swój debiutancki metraż na jednej, niezmiennej, a idealnie wpasowującej się w klimat konwencji humorystycznej. Ciekawym zabiegiem jest znaczne wyolbrzymianie scen, które powinny uchodzić za dramatyczne. Wtedy aktor uzbraja się w bardzo groźną minę (ostatecznie komiczną), czemu towarzyszy nagłe zbliżenie kamery i mrożący krew w żyłach dźwięk. Śmiechu nie wywołują zabawne sploty akcji; nie ma również bezpośredniego komizmu słownego. To, co widza bawi, to nietypowe zachowanie, gesty, mimika, sposób postępowania bohaterów, czy też absurdalne zdarzenia, na widok których ciśnie się na usta pytanie o cel ich istnienia. Tak naprawdę Moretti igra sobie z odbiorcą, nie częstuje go czymś prostym i lekkostrawnym, ale czymś, co przez chwilę pozostawi go w lekkim oszołomieniu, co go zaskoczy. W pewnym momencie zdajemy sobie sprawę, że łamie on zasady logiki i lekko odbiega od realistycznej formy prezentacji świata przedstawionego, by uraczyć widza dość niejasnymi w odbiorze metaforami.
W „Jestem samowystarczalnym” autor składa pokłon w stronę sztuki alternatywnej i niezależnej, tym samym wcale nie potępiając innego jej rodzaju. Wyraźnie zaznacza jednak, że bycie całkowicie samodzielnym i samowystarczalnym nie jest takie proste, jak mogłoby się wydawać, a ostatecznie nie można tak naprawdę uzyskać pełnej niezależności bez licznych zawodów i wyrzeczeń. Piętnuje zbyt wczesne zakładanie rodziny czy nieustanne dążenie do akceptacji przez innych. Niemniej jednak twierdzi, że warto pozbyć się wszelkich uzależnień, by poczuć wolność w pełnym słowa znaczeniu. Nie dla publiki, która nie chce brać udziału w debacie, nie dla krytyków, którzy olśniewają nas swoją mądrością ale odrzucają brakiem wiedzy praktycznej. Tak po prostu, dla siebie.
Tego, że Moretti w swoim filmie przekazuje własne poglądy możemy być pewni, gdy spostrzeżemy ciekawy fakt, iż Michele w filmie ma na nazwisko Apicella, dokładnie tak jak matka reżysera przed wyjściem za mąż. Z resztą, Michele Apicella to bohater, który jeszcze niejednokrotnie pojawi się w filmach włoskiego twórcy – jako jego filmowe odbicie.
„Jestem samowystarczalny” to obraz z pewnością nietypowy, ale również nietuzinkowy. Nie zachwyca, choć nie pozostawia obojętnym. To kino bardzo emocjonalne i indywidualne, do którego podejść trzeba z pewnym dystansem. Nie można go brać na poważnie, lecz potraktować z przymrużeniem oka – w końcu to komedia. Tylko na końcu pozostaje pytanie – czy ja jestem albo jestem w stanie być absolutnie samowystarczalny?
JESTEM SAMOWYSTARCZALNY (1976) (Io sono un autarchico) reżyseria: Nanni Moretti, scenariusz: Nanni Moretti, muzyka: Franco Piersanti, zdjęcia: Fabio Sposini, w rolach głównych: Nanni Moretti (Michele), Fabio Traversa (Fabio)